Hüseyin Canerik

Pülümür’de Eğitim Sorunları ve Çözüm Yolları

Pülümür, Tunceli’nin köklü eğitim geleneğine ve birikimine sahip ilçelerinin başında geliyor. İlçedeki 4 okulda; 55’i okul öncesi, 47’si ilkokul, 25’i ortaokul ve 20’si lise olmak üzere toplam 147 öğrenci öğrenim görüyor. 27 öğretmenin görev yaptığı ilçede öğretmen başına 5,4 öğrenci düşüyor (Tablo 1). Bu veriler, ilçenin “butik” (kişiye özel) bir eğitim yapısına sahip olduğunu gösteriyor. Bu durum doğal olarak başarı beklentisini yükseltiyor. Ancak akla kaçınılmaz olarak şu soru geliyor: Pülümür, akademik ve sosyal başarıda istenen noktada mı?

Tablo 1-Pülümür eğitim istatistikleri

LGS ve YKS sonuçları ölçüt alındığında bu soruya olumlu yanıt vermek oldukça güç. Buna sanatsal, kültürel ve sportif etkinliklerdeki yetersizlik de eklenebilir. Derslik başına düşen öğrenci sayısının Türkiye ortalamasının çok altında olduğu, öğretmen başına düşen öğrenci sayısının parmakla gösterildiği Pülümür’de, ciddi bir eğitim sorunuyla karşı karşıya olmamız şaşırtıcı değil mi?

Pülümür’den Kentlere Eğitim Göçü

Pülümür’den kent merkezlerine göçün nedeni, önemli bir etken olmakla birlikte, yalnızca ekonomik sorunlara bağlanamaz. Aileler, çocuklarına daha iyi eğitim olanakları sunmak için göç ediyor ya da koşullarını zorlayarak çocuklarını ilçe dışında okutuyor. Özellikle 90’lı yıllarda başlayan eğitim göçü, ilçe nüfusunun azalmasındaki en önemli etkenlerden biri. Merkezi bütçeden ayrılan payın nüfusa göre belirlendiği düşünüldüğünde, bu göç Pülümür’e ayrılan kaynağı minimuma indiriyor. Kaynağın azalması ise yerel hizmetlerin aksamasına yol açarak mülki idare ve yerel yönetimlerin elini kolunu bağlıyor.

Butik Eğitime Karşın Başarı Neden İstenen Düzeyde Değil?

Bazı şubelerde öğrenci sayısı 5’in altına düşüyor. Bu durum, öğretmenlerin öğrencilerle birebir ilgilenmesi için büyük bir zaman avantajı sağlasa da beklenen başarı neden yakalanamıyor? Sınıf mevcutlarının aşırı düşüklüğü, başarı önünde engel oluşturabiliyor. Etkileşim, öğrenme sürecinin en önemli ögelerinden biridir. Düşük mevcut, öğrenciler arası etkileşimi zayıflatır; üç beş öğrencinin iletişimi, “oyun masası arkadaşlığından” öteye geçemeyebilir. (1980’li yılların başında bazı şubelerde 40’ı bulan öğrenci mevcuduna karşın elde edilen başarı, tartışmaya katkı sunabilir).

Öğretmen Hareketliliğinin Etkisi

Öğretmenlerin büyük bölümü Pülümür’de zorunlu nedenlerle görev yapıyor. İlk atama veya eş durumuyla gelenler (kamu yöneticisi, asker, polis, yargı mensubu eşleri), ortalama iki yıl sonra ilçeden ayrılıyor. Bu sirkülasyondan en çok ilkokul öğrencileri etkileniyor.

Dört yıllık ilkokul eğitiminde birden fazla öğretmen değiştirmek, eğitimbilim ilkeleriyle bağdaşmaz. Ayrıca kısa süreli görevler, sorumluluk bilincini zayıflatıyor. Öte yandan, idari veya özel durumu nedeniyle derse giremeyeceği öngörülen öğretmenlerin atanması kâğıt üzerinde kadro açığını kapatsa da, ücretli öğretmenlik gibi uygulamalarla eğitimin niteliği zarar görüyor.

Mevzuata Hapsolmak: Yemek ve Servis Sorunu

İlçeye Mutu, Balpayam ve Kırmızıköprü köylerinden üç ayrı hattan öğrenci taşınıyor. Örneğin Kocatepeli öğrenciler, günde 80 kilometreyi bulan mesafeyi serviste geçiriyor. Dağınık yerleşim ve yetersiz öğrenci sayısından kaynaklanan bu durum, hem ulaşım güvenliği hem de eğitim kalitesi açısından riskli. Ders bitiminde servise yetişme zorunluluğu, sosyal etkinliklere zaman kalmamasına neden oluyor.

Ayrıca, yemek ve servis hakkının sadece “taşımalı eğitim” kapsamındaki öğrencilerle sınırlı olması eşitsizlik yaratıyor. Okullarda öğle yemeği verilmesinin tartışıldığı bir dönemde Pülümür, tüm öğrencilere ücretsiz yemek sağlayarak Türkiye’ye örnek olabilir.

MEB Taşıma Yoluyla Eğitime Erişim Yönetmeliği (Md. 20/4), okul müdürlüklerine SYDV aracılığıyla kaynak yaratma yetkisi veriyor; yetersiz kalınan noktada ise belediye ve iş insanları devreye girebilir. Benzer şekilde, serviste boş yer varken “mevzuat gereği” diğer öğrencilerin alınmaması toplumsal vicdanı yaralıyor. Okul müdürlükleri inisiyatif alarak araçların daha verimli kullanılmasını sağlamalıdır.

Mekân, Etkileşim ve İş Birliği

• Alternatif Mekânlar: Başarıyı artırmak için dersliklere hapsolmak yerine; kültür merkezi, kütüphane ve kamu kurumları gibi alternatif mekânlar kullanılmalı. İlçenin önemli şahsiyetleri ve yaşlıları okula davet edilerek deneyim aktarımı sağlanmalı.
• Etkileşimi Artırmak: Düşük mevcudun yarattığı “etkileşimsizlik” sorununu aşmak için öğrenciler, kent merkezi veya çevre ilçelerdeki akranlarıyla (bilgi yarışmaları, sanat ve spor etkinlikleri yoluyla) bir araya getirilmeli. Bir otomobile sığabilecek kadar az sayıdaki öğrenciyle, örneğin Tunceli Türk Telekom Fen Lisesi ziyaret edilerek etkileşim sağlanabilir.
• Geziler ve Sanat: Hanım Köprüsü, Gelin Odaları gibi yakın çevreden başlayarak bölgeyi tanıtan geziler düzenlenmeli. Sanat ve spor alanındaki öğretmenlere özel çalışma olanakları sağlanarak yetenekli öğrencilerin ilgili liselere ve fakültelere hazırlanması teşvik edilmeli. Bağlama, gitar, keman vb. kurslar düzenlenmeli.
• Veli İş Birliği: Düşük öğrenci mevcudu, öğretmen ve yöneticilere “kapısı çalınmadık veli bırakmama” avantajı sunuyor. Okul-aile iş birliğini sağlamak için yöneticilerin ve öğretmenlerin sahaya inmesi, eğitim kalitesinin artırılmasına katkı sunabilir.

(Körfez, 1 Aralık 2025)