PÜLÜMÜR BOĞALI HINZORİ ÇEŞMELERİ: ABBAS AYÇİL İLE AHMET AYBEK AİLESİNİN VEFASI

Hüseyin Canerik

Ahmet Aybek’in çocukları, Hüseyin Han’ın evine yakın, yol kenarında, üçüz kavaklara komşu çeşmeyi babaları anısına yaptırmış.

DAĞ BAŞINDA SICAK BİR DOST ELİ: HINZORİ

Pülümür Boğalı (Zmage) köyü Hınzori mezrası, bir zamanlar ‘merkez’ konumundaydı. Köy muhtarları Hınzori’den seçilir, yol yorgunu yaylacılar gönlü zengin Hınzori köylüsüne konuk olurdu. Bir ya da iki odalı toprak damlı evlerin kapıları konuklara ardına kadar açıktı. Gelen el üstünde tutulur, sofraya kardeşçe oturulurdu.

Abbas Ayçil’in mezarlığa yaptırdığı çeşme.

Yaklaşık 2 bin rakımlı köye insan ya da katır sırtında taşınan yiyeceklerin kardeş payı yapıldığı yıllardı.

Abbas Ayçil, zor yılların yarattığı umutsuzluğu ışık tutuyor.

Kapıların kilitlenmediği, herkesin güvende olduğu zamanlar…

Ahmet Aybek, tarihî Hınzori Çeşmesi’ne emek veren ustalardandı.

KAPIYI ÇALAN HOYRATLIK

Hüseyin Ayçil’in evine yakın yerde yapılan çeşme.

Aradan yıllar geçti. 80’lerde başlayan, 90’lı yıllarda doruğa çıkan terör eylemlerinin faturası bölge insanına kesildi. Köylülere uyku âdeta haram edilmişti. Dağ başında savunmasız Hınzorililer, terör ikliminin bedelini dünyanın dört bir yanına dağılarak ödedi.

Pülümür Hınzori köyünün sevilen isimlerinden Hüseyin Ayçil, 7 Aralık 2020’de koronavirüs tedavisi gördüğü Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde geçirdiği kalp krizine yenik düşmüştü. Ayçil, Pülümür Avırga’daki tarlasını yüksek bedelle kiralamak isteyen özel maden şirketi temsilcisini geri çevirmişti.

Son köylü 1992 yılında yatağını ve birkaç parça eşyasını apar topar katıra yüklemiş, köyüne veda etmişti. Tozlu patikaya damlayan gözyaşlarına börtü böcek tanıklık etmişti.

Pülümür Hınzori’de rüzgârın sürüklediği kengerler — Pülümür Hınzori’de rüzgâra direnemeyen kengerler.

Bin bir emekle yükselen taş yapılar, tarihî çeşmeler; kayısı, ceviz, erik, elma ve nice ağaç öksüz kalmıştı.

MEZARLIKTA YALNIZLIĞA TERK EDİLENLER

Hınzori Mezarlığı’nda ebedî uykuya dalan anne babalar, büyükanneler, büyükbabalar, çocuklar zorlu coğrafyada yalnızlığa terk edilmişti. Mezarlar bir damla gözyaşına yıllarca hasret kalmış, sahibinin sesini özleyen ceviz ve kayısı ağaçları meyve vermez olmuştu.

BARAKA OKULDAN AYDINLIĞA YÜRÜYÜŞ

Hınzori deyip geçmeyin, o dağ başındaki baraka okulda okuma yazmayı öğrenenlerin birçoğu ülkenin aydınlık birikimine kaynaklık ediyor. Yüksek rakımlı köyde yetişen birçok aydın, kendini doğup büyüdüğü topraklara karşı sorumlu hissediyor. Hakkı Karadağ ile Ayçil ailesi, 2008 yılında köyüne yol yaptırmış. Çemesol Çayı üzerinde köprü kurmuş. Tunceli İl Özel İdaresinin de katkı sunduğu çalışma sonunda Hınzori nihayet yolla tanışmış.

Abbas Ayçil, 1992’de boşaltılan köyüne yaptırılan üç çeşmeden ikisinin tüm giderlerini üstlendi.

ÇEŞME LÜLELERİNDEN YAYILAN SEVİNÇ

Köye katkı sunan isimlerden biri de Abbas Ayçil. Hınzori’ye hizmeti görev sayan Ayçil, yaşamını yurt dışında sürdürüyor. 2024 yılında köy çeşmeleri sorununa el atmış. Geçen yıl köye yapılan üç çeşmeden ikisinin giderlerini üstlenmiş.

Yaklaşık 69 yıl önce Hasan Günal (Hasan Çakır, 1932) ve Ahmet Aybek’in emek verdiği ancak özellikle son yıllarda zamana yenik düşen, Kamere Şerhan (Qemere Şerxan) ailesinden Hüseyin Han’ın (1908-1978) evine komşu çeşmenin karşısında yeni yapılan çeşmenin maliyetini merhum Ahmet Aybek‘in ailesi karşılamış.

Ahmet Aybek’in çocuklarının babaları anısına yaptırdığı yeni çeşme, Kamere Şerhan (Qemere Şerxan) ailesinden Hüseyin Han’ın (1908-1978) evinin yakınında, boğazı kuruyan yolcuları ferahlatıyor.

Abbas Ayçil’in yaptırdığı çeşme, köy mezarlığının girişinde, yol kenarında yer alıyor. Hınzori Mezarlığı, bunca yıl sonra suya kavuşmuş. Çeşmeye, Heniye Hurdi’den su bağlanmış.

Ayçil’in yaptırdığı diğer çeşme, Hasan Günal ve Hasan Karaaslan’ın (1924-1969) 1958’de kesme taştan yaptığı, hiç boru kullanılmayan ve günümüze kadar kesintisiz akan çeşmenin biraz ilerisinde yapılmış. Tarihî çeşmeyle yeni çeşme yaban hayata ve yıkıntıları kuşatan meyve ağaçlarına hayat veriyor.